एकात्मिक बाल विकास सेवा योजना (ICDS) हा भारत सरकारचा एक महत्वाकांक्षी कार्यक्रम आहे, जो गर्भवती महिला, स्तनदा माता आणि 0-6 वयोगटातील बालकांच्या पोषण, आरोग्य आणि शिक्षणाच्या सर्वांगीण विकासासाठी कार्यरत आहे. या योजनेअंतर्गत अंगणवाडी सेविका, मदतनीस आणि मिनी अंगणवाडी सेविका यांच्या नियुक्तीबाबत शासनाने ठराविक मार्गदर्शक तत्त्वे निश्चित केली आहेत.
नियुक्ती प्रक्रियेचे उद्दिष्ट
एकात्मिक बाल विकास सेवा योजनेच्या अंतर्गत नियुक्ती प्रक्रियेचे उद्दिष्ट म्हणजे स्थानिक समुदायातील पात्र आणि इच्छुक महिलांना संधी देऊन अंगणवाडी केंद्राच्या माध्यमातून बालकांचा आणि माता-पित्यांचा विकास साधणे. त्यामुळे या नियुक्ती प्रक्रियेत पारदर्शकता, समान संधी आणि गुणवत्तेवर विशेष भर दिला जातो.
नियुक्ती प्रक्रियेचे मुख्य घटक
-
पात्रता निकष
-
अंगणवाडी सेविका आणि मिनी अंगणवाडी सेविका
- उमेदवार स्थानिक ग्रामपंचायत क्षेत्रातील रहिवासी असावा.
- उमेदवार किमान इयत्ता १२वी (HSC) उत्तीर्ण असावा.
- उमेदवार विवाहित, विधवा किंवा घटस्फोटित महिला असावी.
- अनुसूचित जाती-जमाती, इतर मागासवर्ग, दिव्यांग, अनाथ महिलांना प्राधान्य.
-
अंगणवाडी मदतनीस
- उमेदवार स्थानिक ग्रामपंचायत क्षेत्रातील रहिवासी असावा.
- किमान इयत्ता १०वी (SSC) उत्तीर्ण असावा (काही ठिकाणी ८वी उत्तीर्ण सवलत दिली जाते).
- विवाहित, विधवा किंवा घटस्फोटित महिला असावी.
-
-
नियुक्तीची जाहिरात – रिक्त पदांसाठी स्थानिक प्रशासन किंवा जिल्हा परिषद स्तरावर जाहिरात प्रसिद्ध केली जाते, ज्यामध्ये पात्रता, निवड प्रक्रिया आणि अर्ज करण्याची अंतिम तारीख दिली जाते.
-
अर्ज प्रक्रिया – इच्छुक उमेदवारांनी विहित नमुन्यात अर्ज भरून आवश्यक कागदपत्रांसह स्थानिक प्रशासन कार्यालयात सादर करावा. अर्जासोबत जन्मतारीख प्रमाणपत्र, शैक्षणिक पात्रता प्रमाणपत्र, रहिवासी प्रमाणपत्र, जात प्रमाणपत्र (जर लागू असेल तर) आणि स्वयंघोषणा पत्र आवश्यक असते.
-
निवड प्रक्रिया – अर्ज छाननी, गुणवत्ता यादी, मुलाखत प्रक्रिया आणि अंतिम निवड यांचा समावेश असतो. निवड झालेल्या उमेदवारांना नियुक्ती आदेश दिले जातात.
-
प्रशिक्षण आणि जबाबदाऱ्या – नियुक्तीनंतर, निवड झालेल्या सेविकांना आरोग्य, पोषण, बाल संगोपन, केंद्र संचालन, अहवाल लेखन आणि पालकांसोबत संवाद कौशल्ये यांचे प्रशिक्षण दिले जाते.
-
मानधन आणि सुविधा – अंगणवाडी सेविकांना आणि मदतनीस महिलांना शासन दरमहा मानधन देते. याशिवाय, काही प्रोत्साहनपर रक्कमही दिली जाते.